Bloggfęrslur mįnašarins, jślķ 2013

Gegn įrįsum į Žjóškirkjuna

Svo hét grein mķn ķ Mbl. 19. des. 2002 žar sem fjallaš var um mįl sem oft ber hér į góma: eignamįl kirkjunnar og rétt Žjóškirkjunnar til framlags śr rķkissjóši til rekstrar sķns. Afar haršar hafa žęr įrįsir oft veriš, sem trśleysingjar og afbrżšisamir veraldarhyggjumenn żmissa flokka hafa haldiš uppi, einkum frį og meš Kristnihįtķšarįrinu 2000 og nś enn og aftur, žegar örfįmennur hópur virkra trśleysisbošenda hellir sér yfir dagblöš og bloggsķšur nįnast daglega.

Margir lįta sem Žjóškirkjan eigi hér engan rétt – snišganga žar meš žinglżstar og skrįšar eignarheimildir hennar ķ margar aldir, unz įkvešiš var, aš rķkiš tęki alfariš viš jaršeignum žessum gegn endurnżjun žess lagaįkvęšis, aš rķkiš borgi laun presta og Biskupsstofu. Sumir (og raunar fįir) hįvašasamir veitast aš kirkjunni fyrir żmist meinta įgirnd eša snķkjulķfi, į mešan ašrir (sjį t.d. umręšuna į žessari sķšustu vefsķšu minni) viršast aldrei geta įttaš sig į žvķ, aš viš erum hér hluti af réttarrķki, žar sem arfhelg réttindi, m.a. eignarréttur, eru sķšur en svo eitthvaš sem brżtur gegn almennum mannréttindum, heldur eru žau einmitt einn undirstöšužįttur žeirra.

Jį, žaš er óumflżjanleg grunnforsenda žessa mįls, aš "kirkjan fer ekki fram į ölmusu, einungis aš rķkiš standi viš gerša samninga," eins og ég sagši ķ greininni gömlu, en ófyrndu, sem ég endurbirti nś hér į eftir.

Gegn įrįsum į Žjóškirkjuna

FORMAŠUR Sišmenntar, Hope Knśtsson, ritar grein ķ Mbl. 30.10. 2002: 'Hvaš felst ķ ašskilnaši rķkis og kirkju?' Žar sker ķ augu alger vöntun į umfjöllun um eignir kirkjunnar, eins og žęr skipti engu ķ sambandi viš žann "styrk" frį rķkinu sem Hope segir Žjóškirkjuna fį og vill lįta afnema. "Žjóškirkjan nżtur hundraša milljóna króna styrks [svo!] įrlega umfram önnur trśfélög," segir hśn. Žaš er einfaldlega rangt. Rķkisvaldiš tók kirkjujaršir (fyrir utan prestssetur) ķ sķna umsjį 1907, innheimtir af žeim tekjur og greišir ķ stašinn laun til presta.

Hvašan komu žessar jaršir, 16% jaršeigna landsins 1907? Stór hluti tilheyrši kažólskri kirkju į sķnum tķma. Eins og sjį mį af gjafabréfum eignafólks til kirkna og klaustra, įttu žęr gjafir aš styšja viš Gušs kristni, helgast žjónustu viš söfnuši hans. Eftir sišaskipti var ekki öšrum til aš dreifa til kristnihalds en lśtherskum klerkum sem framfleyttu sér, önnušust višhald kirkna og önnur śtgjöld meš žeim eigna- og tekjustofnum sem konungur lét óhreyfša žegar hann hrifsaši undir sig klaustra- og stólseignir. Var hitt žó ęrinn skellur aš sś menningar- og žjóšžrifastarfsemi sem fram fór ķ klaustrunum var ķ einu vetfangi aflögš, er konungur gerši eignir žeirra upptękar.

Kirkjan var į 14. öld langaušugasti landeigandi hérlendis og aušgašist enn til 1550. Žį įttu biskupsstólarnir 14.119 hundruš ķ jaršeignum, sjöttung alls jaršnęšis. Sķšar hafa margir bżsnazt yfir aušsöfnun kirkjunnar, en eins og Björn Žorsteinsson sagnfręšiprófessor fręddi okkur nemendur sķna um, var kirkjan leigulišum sķnum léttari ķ įlögum en ašrir landsdrottnar. Aš auki veitti hśn fįtękum og sjśkum ómetanlega hjįlp. Um 1650 var žrišjungur jaršeigna ķ eigu kirkna, biskupsstóla, Kristfjįrjarša og spķtala, sjöttungur eign konungs og helmingur bęndaeign.

Fyrir žį, sem lķta ekki į eign sem žjófnaš eins og stjórnleysinginn Proudhon, ętti aš vera sjįlfsagt aš skoša žessi mįl af jafnašargeši og réttsżni. Ešlilegri kröfu kirkjunnar aš fį aš halda tekjustofnum sķnum veršur ekki mótmęlt ķ nafni trśfrelsis.

Ekki tilheyri ég Žjóškirkjunni, er ekki žess vegna aš verja hana įsęlni. En vegna žrįkelkni Hope ķ atsókninni finnst mér rétt aš hśn upplżsi okkur um fįein atriši:

  1. Heldur hśn aš kristnir Ķslendingar lįti höggva undan sér žęr efnalegu stošir sem forfešur okkar reistu til aš halda uppi kirkjum, helgihaldi og žjónustu ķ žįgu safnašanna?
  2. Telur hśn kristiš fólk svo aušblekkt og gešlaust, aš žaš standi ekki į eignarrétti sķnum og eftirkomenda sinna?
  3. Trśir hśn ķ alvöru aš hśn geti bišlaš til rķkisstjórnarflokkanna um stušning viš aš ręna kirkjuna eignum sķnum og/eša samningsbundinni réttarstöšu? M.ö.o.: Meš hlišsjón af žvķ, aš rķkisstjórnin segir ķ stefnuskrį sinni aš kristin trś og gildi hafi "mótaš mannlķf ķ landinu og veriš žjóšinni ómetanlegur styrkur," auk žess sem bįšir flokkarnir eru žvķ andvķgir "aš löggjafinn gangi of nęrri frišhelgi eignarréttarins" eša "taki sér nokkurt vald sem strķšir gegn grundvallarréttindum," trśir Hope žvķ, aš flokkarnir gangi į bak žeirra orša? Hefur hśn svo lįgt įlit į žeim aš hśn ķmyndi sér aš žeir fįist til žess ķ brįšręši aš hafna žannig kjörfylgi fjölda kristinna manna?
  4. Įlķtur hśn mķn lśthersku systkini žvķlķkar gungur aš žau lįti rifta einhliša žeim samningi sem gildir milli rķkis og Žjóškirkju um įrlegt framlag til hennar śr rķkissjóši (sem er metiš sem ešlilegt endurgjald fyrir žau 16% jaršeigna ķ landinu sem kirkjan lét af hendi viš rķkiš)?
  5. Kęmi žaš henni į óvart aš Žjóškirkjan fengi (ķ Hęstarétti eša meš žvķ aš leita til ęšsta dómstigs ķ Evrópu) žann samning stašfestan eša jaršeignir sķnar afhentar aftur, ef rķkiš fremdi žau samningsrof aš hętta aš greiša žetta įrlega afgjaldsķgildi śr rķkissjóši?
  6. Ef Hope įnafnaši Sišmennt eignir sķnar, fyndist henni žį réttlętismįl aš einhver rķkisstjórn žjóšnżtti žęr meš einu pennastriki?
  7. Af žvķ aš henni er tķšrętt um réttlęti, jafnrétti og trśfrelsi, er aš lokum spurt: Yrši žaš ķ žįgu réttaröryggis ef magnašasta valdiš, rķkisbįkniš, gęti sölsaš undir sig sameign frjįlsra félagasamtaka?

Kirkjan fer ekki fram į ölmusu, einungis aš rķkiš standi viš gerša samninga. Ef ekki vęri samstaša į Alžingi um lögin frį 1907 og 1997, ętti Žjóškirkjan aš taka viš eignum sķnum aftur og įvaxta žęr į aršsaman hįtt meš nśtķmalegri fjįrmįlastjórn til aš tryggja, aš hśn geti stašiš undir helgihaldi, višhaldi kirkjuhśsa, hjįlparstarfi og žjónustu til frambśšar. Ef hśn hlypist undan žeirri įbyrgš (t.d. af hręšslugęšum eša ķ višleitni til aš žókknast öllum, umfram allt einhverri tķzkuhugsun), vęru žaš svik viš köllun kirkjunnar, žį sem hafa stutt hana og viš sjįlfan žann sem sendi hana. Til žess hefur kirkjan žegiš žennan arf aš vinna śr honum til heilla fyrir ķslenzka žjóš.

Endurbirt hér śr Mbl. og inngangurinn af Moggabloggi mķnu. 


Sį lošni fekk žrjś nöfn

Nżfęddur prinzinn fekk nafniš Georg Alexander Lošvķk – Lošvķk af žvķ aš hann er svo lošinn um höfušiš og lófana, Georg af žvķ aš langamma hans er Elķsabet Georgsdóttir, Alexander af žvķ aš hann ętlar aš leggja undir sig heiminn, įkvaš žaš strax ķ vöggu žegar hann sį allt žetta stśss śt af engu. "Uss, kóngur ķ Bretlandi og sex rķkjum öšrum, žaš nęgir mér ekki," kvaš hann.

En rangt er meš žaš fariš ķ fréttinni į Mbl.is – eins og reyndar ķ fjölmörgum sjónvarpsžįttum hérlendis lķka, žegar reynt er aš žżša oršiš "Highness – aš hann beri titilinn „hans konunglega hįtign prinsinn af Cambridge“. Prinz er hann vitaskuld meš zetu, en žaš, sem alvarlegra er, er aš engin er hįtignin nema ein ķ Bretlandi, žaš er drottningin sjįlf, Her Majesty.

His/Her Royal Highness (sem kemst nęst hįtigninni) = hans/hennar konunglega tign, svo aš rétt sé nś rétt nś og framvegis. Smelliš annars til gamans į vefslóšina 'Konungakyn; hįašall' hér nešar.


mbl.is Prinsinn hefur fengiš nafn
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Boršum hrefnukjöt!

Hrefnuhakk bżšst į įgętu verši ķ verzlunum. Neytum ķslenzks kjöts fremur en innflutts, žaš stušlar aš aukinni atvinnu innanlands og gjaldeyrissparnaši.

Įgętt er hjį hrefnuveišiskipstjóra aš benda į, aš žaš er fęšuframbošiš ķ sjónum, sem ręšur mestu um, hvar hrefnan heldur sig, alls ekki, aš hin fįu hrefnuveišiskip noršan lands fęli hana frį, eins og talsmašur hvalaskošunarfyrirtękis hélt žó nżlega fram (sjį fréttartengil nešar). 

Nś leitar makrķllinn į Noršurlandsmiš og meiri hrefnuveiša aš vęnta ķ kjölfariš. Og žį er aš taka til matar sķns, enda er hrefnukjöt įgęt fęša og żmsar leišir til aš matreiša hana, en įgętt t.d. aš lįta nišurskornar (og gjarnan baršar) hrefnusneišar liggja nokkrar klukkustundir ķ mjólk ķ ķsskįpnum, įšur en steiktar eru eša grillašar. Svo er bara aš krydda eftir žörfum og bera fram meš öšru viš hęfi, og žetta er nś bara einfaldasta leišin, listakokkar hafa žęr flelri og betri.


mbl.is Veišar ekki įstęšan fyrir fįum hrefnum
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Prince Arthur Mountbatten-Windsor, fręndi Drakśla greifa og afkomandi Mśhamešs, lętur ešlilega bķša eftir sér

Vęntingarnar eru lķka į sušupunkti og spurning hvort móšurinni, Kötu hertogaynju, liggi daglega viš yfirliši. Gallantly bķšur Vilhjįlmur ekki-af-Óranķu viš rśmstokkinn, tilbśinn aš dreypa į hana vatni eša kampavķni, en pśssar žess į milli hjöltun į sverši sķnu og horfir dreymnum augum fram į viš til hįsętisins.
mbl.is Stašreyndir um konungborna barniš
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Er vilji Hamas til frišarsamninga enginn?

Ekki hafši fréttin: Frišarvišręšur verša hafnar į nż stašiš uppi nema 2 klst. og 5 mķn., žegar Hamas-menn höfšu gefiš tilefni til annarrar fréttar: Hamas vilja ekki frišarvišręšur. „Hamas-samtökin mótmęla tilkynningu Kerrys um aš frišarvišręšur skuli aftur hafnar og telja žaš ekki vera ķ samręmi viš vilja žjóšarinnar,“ sagši Sami Abu Zuhri, talsmašur Hamas-samtakanna, en Kerry er John Kerry, utanrķkisrįšherra Bandarķkjanna, sem tók viš af Hilary Clinton og reynir nś aš hafa frumkvęši um frišarsamninga ķ Landinu helga.
  • Hann [Zuhri, talsmašur Hamas] sagši Mahmud Abbas, forseta Palestķnu, hvorki hafa rétt til aš semja af žeirra hįlfu né af hįlfu žjóšarinnar. Žį sagši hann Abbas einungis geta samiš fyrir sig sjįlfan og aš palentķnska žjóšin myndi ekki sętta sig viš žetta. (Ibid.)

Ekki lżsir žetta miklum frišarvilja af hįlfu Hamas-samtakanna, sem lengi stóšu ķ hryšjuverkum (oftast gegn almennum borgurum) og bįru blak af žeim, rįša lögum og lofum į Gaza-svęšinu og stunda žar enn vopasmygl og vopnaburš.


mbl.is Hamas vilja ekki frišarvišręšur
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hamas fęst ekki aš samningaborši um friš

Žessi frétt, um aš "frišarvišręšur verša hafnar į nż" milli Ķsraelsmanna og Palestķnumanna, hafši ekki hangiš uppi į Mbl.is nema 2 klst. og 5 mķn., žegar Hamasmenn höfšu gefiš tilefni til annarrar fréttar: Hamas vilja ekki frišarvišręšur, en žar segir m.a.: "„Hamas-samtökin mótmęla tilkynningu [Johns] Kerrys um aš frišarvišręšur skuli aftur hafnar og telja žaš ekki vera ķ samręmi viš vilja žjóšarinnar,“ sagši Sami Abu Zuhri, talsmašur Hamas-samtakanna. 

  • Hann sagši Mahmud Abbas, forseta Palestķnu, hvorki hafa rétt til aš semja af žeirra hįlfu, né af hįlfu žjóšarinnar. Žį sagši hann Abbas einungis geta samiš fyrir sig sjįlfan og aš Palentķnska žjóšin myndi ekki sętta sig viš žetta. (Mbl.is.)

Ekki lżsir žetta miklum frišarvilja af hįlfu žessara samtaka, sem lengi stóšu ķ hryšjuverkum (oftast gegn almennum borgurum) og bįru blak af žeim og stunda enn vopasmygl og vopnaburš.


mbl.is Frišarvišręšur verša hafnar į nż
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Ekki orš Davķšs ķ Mbl.-leišara, heldur annars ritstjóra!

"Eitt stęrsta meiniš į fjölmišlamarkaši er Rķkisśtvarpiš sem er einskonar tilberi į hverjum einasta landsmanni. Žessi stofnun ber höfuš og heršar yfir ašra fjölmišla įn žess žó aš žurfa aš standa undir rekstri sķnum. Žśsundir milljóna af almannafé renna inn ķ bįkniš sem sķšan stendur ķ grimmri samkeppni viš fjölmišla į frjįlsum markaši."

Sį, sem ritar žessi orš, sem birtast ķ blaši ķ dag, er ekki Davķš Oddsson né Haraldur Johannessen (ritstjórar Morgunblašsins), heldur Reynir Traustason, ritstjóri DV.

Orš eru žetta aš sönnu og mįliš jafnvel alvarlegra en hér kann aš viršast ķ fljótu bragši. Auk žess aš lesa žennan leišara Reynis ęttu menn ekki hvaš sķzt aš lesa grein Óla Björns Kįrasonar ķ Morgunblašinu ķ dag: 'Rķkisśtvarpinu ohf. blęšir śt'. Žar bendir hann m.a. į, aš "frį žvķ aš RŚV varš opinbert hlutafélag hefur žaš fengiš lišlega 19 žśsund milljónir frį skattgreišendum."

Žaš er kominn tķmi til aš ganga ķ skrokk į žessu ofvaxna, margmisnotaša forréttindafyrirbęri. 


Helzt dansk-ķslenzka konungsęttin viš?

Dansk-ķslenzka konungsęttin tekur viš hįsętinu ķ Bretlandi, žegar Karl, furstinn af Wales, tekur viš af móšur sinni og Vilhjįlmur prinz aš honum gengnum. Sama ętt hefur rķkt ķ bęši Noregi og Grikklandi; Filippus hertogi af Edķnborg er af žeirri ętt, sjį HÉR um hann.

Fręndi Flippusar, Karls og Vilhjįlms, Konstantķn Grikkjakonungur, sem velt var śr sessi, var fjórmenningur aš langfešgatali viš Önnu Marķu konu sķna. Bęši voru žau -- og allt žetta fólk og jafnvel Elķsabet II Bretadrottning meštalin, komin af Kristjįni IX, Danakonungi, sem kallašur var tengdafašir Evrópu, en mešal tengdasona hans var Nikulįs II Rśssakeisari, sį sem bolsévikar drįpu meš auviršilegum hętti įsamt konu hans og börnum og milljónum annarra.

Sjįlfur var Nikulįs kominn af hinni gömlu ętt Danakonunga, Slésvķk-Holstein-ęttleggnum, ķ beinan karllegg Aldinbrgara (og kallašur Holstein-Romanov eftir valdatöku hans ķ Rśsslandi), en ętt Glucksborgara, sem tók viš Danaveldi 1863, var yngri ęttleggur af žeim gamla Slésvķkurmeiši. Žetta mį rekja fram og til baka sér til gamans og sögulegrar upplżsingar.

Kristjįn IX, sį sem fęrši okkur stjórnarskrįna 1874 og minnzt er meš styttunni framan viš Stjórnarrįšshśsiš og meš krżndu merkinu sem trónir enn yfir Alžingishśsinu, įtti aš sonum Frišrik VIII, Danakonung (föšur Kristjįns okkar X, föšur Frišriks IX, föšur Margrétar Danadrottningar og einnig föšur Carls prinz, sem Noršmenn kusu til konungsdóms 1905 og tók sér nafniš Hįkon VII, fašir Ólafs V Noregskonungs, föšur Haraldar, nśverandi konungs); en žrišji sonur Kristjįns IX aš auki varš Grikkjakonungur 1863, Georg I, sem drepinn var af tilręšismanni ķ Saloniki 1913, en frį honum er ętt Grikkjakonunga.

 Kristjįn IX Danakonungur

 Alexandra Bretadrottning

En tengdasonur Kristjįns IX var einnig Jįtvaršur VII, Bretakonungur 1901-1910, sonur Viktorķu drottningar. Hann var kvęntur Alexöndru Danaprinzessu (mynd hér) og sonur žeirra Georg V, konungur Breta 1910-1936, og voru synir hans Jįtvaršur VIII, Bretakonungur frį 20. jan. 1936, žar til hann sagši af sér 10. des. sama įr (vegna konuefnis sķns af bandarķskum borgaraęttum, Simpson, og varš žį hertoginn af Windsor) og bróšir hans Georg VI, Bretakonungur 1936/7-1952, fašir Elķsabetar drottningar.


mbl.is Erfšaröšin enn til umręšu
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Ismarnir forgengilegu

"Allir žessir ismar eiga eftir aš lķša undir lok, hvort sem er kommśnismi, fasismi, nazismi ... eša femķnismi," sagši vinur minn, og um žetta vorum viš sammįla. Öfga-femķnismi er jafnvel svo mannskęšur hér į Ķslandi, aš fyrir tilverknaš hans hafa meira en 30.000 ófędd börn veriš deydd hér og žaš į žeim stöšum, sem sķzt skyldi, į fęšingar- og kvennadeildum sjśkrahśsa, sbr. žessi orš mķn ķ dag.

Sara Palin aftur ķ pólitķk

Sarah Palin, the former governor of Alaska, speaking during the Republican Party of Iowa’s Ronald Reagan Dinner in Des Moines, Iowa, on Friday.   Sara Palin er flott og full žörf į hennar sišferšisįherzlum ķ stjórnmįlum Bandarķkjanna. Žessi fyrrverandi rķkisstjóri Alaska  nįši lengst sem varaforsetaefni repśblikana ķ framboši Johns McCain. Nś ķhugar hśn aš gefa kost į sér ķ kosningum til öldungadeildar bandarķska žingsins į nęsta įri. Žessi dugnašarkona, lķfsverndarsinnuš og hefur sżnt žaš ķ verki, gęti oršiš góš orkusprauta fyrir flokk sinn, og žótt hér verši ekkert tekiš į vanhugsašan hįtt undir pólitķk "tebošshreyfingarinnar", sem ég hef ekki einu sinni kynnt mér nógu vel, eru žar samt a.m.k. góšir hlutir innan um – og stór bót frį "frjįlslyndu" įherzlunum ķ USA – og Palin trślega fęr um aš kynna žau stefnumįl betur en margur annar, žrįtt fyrir aš henni hafi stundum oršiš fótaskortur į tungunni, en žaš į nś viš um ręšur manna ķ öllum flokkum.

  • „Ég vil gera žaš fyrir fólkiš sem hefur bešiš mig um žetta,“ segir Palin [um lķklegt framboš sitt] og bętir viš aš repśblikanar žurfi nżtt blóš. „Viš veršum aš fį endurnżjun og henda śt stjórnmįlamönnum śr gömlu valdaklķkunum.“ (Mbl.is.)

Um Söru Palin ritaši ég nokkra pistla ķ kringum framboš hennar 2008, einkum į Vķsisbloggi mķnu. Hér er yfirlitssķša um pistla mķna žar um Söru Palin eša žar sem hśn kemur viš sögu; smelliš ķ hverju tilfelli į fyrirsögn til aš sjį meira.


mbl.is Palin hyggur į endurkomu ķ pólitķk
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband